Turizm Blog

“Devletin dönüşü” uzun zamandır tartışılan bir konu. Bu tartışma son zamanlarda daha da artmış olabilir... Neoliberal politikaların dünyayı yeniden biçimlendirdiği yıllarda devletin küçüldüğü, piyasaların büyüdüğü söylendi. Devletin ekonomiden çekilmesi, özelleştirmeler, serbestleşme, deregülasyon ve küreselleşme yeni dönemin temel kavramları oldu. Turizm de bu dönemin simge endüstrilerindendi. Ama devlet aslında hiç kaybolmadı; bunu şimdi daha iyi anlıyoruz. Piyasanın kurulması, sermayenin hareket edebilmesi, yatırımın önündeki engellerin kaldırılması ve krizlerin yönetilmesi için devlet hep yerinde duruyordu. Şimdi ise devletin yeniden daha görünür olduğu bir dönemden geçiyoruz. Ekonomik krizler, pandemi, enerji sorunları, jeopolitik gerilimler, iklim krizi ve artan toplumsal eşitsizlikler devleti yeniden ekonominin merkezine çağırıyor; günlük sorunlarımız ve toplumsal eğilimlerde bunu açıkça görüyoruz. Fakat burada önemli bir soru var: Dönen devlet hangi sınıfların çıkarları...

* https://f24.my/C52j (Fotoğrafın haberi için) Bazen bir fotoğraf, uzun akademik metinlerin anlatmaya çalıştığını tek karede anlatabilir. Fransa’nın Moutchic Gölü kıyısında çekilen bir fotoğrafta, ön planda güneşlenen ve gölü seyreden tatilciler, arka planda ise ufku kaplayan devasa bir orman yangını görülüyor. AFP fotoğraf editörü Maximilien Lamy tarafından cep telefonuyla çekilen kareyi Lamy, “çarpıcı bir karşıtlık” olarak tanımlıyor ve fotoğrafın derin bir politik anlam taşıdığını söylüyor. Haklı. Ancak bu fotoğrafı yalnızca “insanların kayıtsızlığı” üzerinden okumak eksik kalır. Fotoğrafın asıl gücü, bireysel duyarsızlığı değil, çağımızın temel çelişkilerinden birini görünür kılmasında yatıyor. Bir tarafta boş zaman, dinlenme ve tüketim için üretilmiş bir turistik mekân; diğer tarafta ise iklim krizinin somut ve yıkıcı sonuçları. Bu nedenle fotoğrafın anlattığı şey yalnızca bir yangın değil, aynı zamanda günümüz toplumunun kendisidir. Turizm Gerçekten Apolitik mi? Turizm...

Turizm, bilhassa ülkemizde, uzun yıllardır neredeyse tartışılmaz bir başarı hikâyesi olarak anlatılıyor. Her sezon kırılan ziyaretçi rekorları, milyarlarca dolarlık gelir, artan uçuş sayıları, yeni oteller, yeni marinalar, yeni kruvaziyer limanları... Resmî söylemde bunların tamamı ekonomik başarının göstergesi kabul ediliyor. Turizm hâlâ "bacasız sanayi" olarak övülüyor. Fakat belki de artık şu soruyu sormanın zamanı geldi: Gerçekten bacasız mı? Çünkü bacası görünmeyen her üretim biçimi dumansız değildir. Geçtiğimiz günlerde The Guardian'da yayımlanan bir değerlendirme yazısı tam da bu sorunun peşinden gidiyor. Yazının dikkat çekici yanı, son yıllarda Avrupa'nın birçok turistik kentinde yükselen turist karşıtı protestoları alışıldık biçimde okumaması. Sorunun turistler olmadığını söylüyor. Asıl sorun; kıyıları, kentleri ve yaşam alanlarını küresel sermayenin yatırım nesnesine dönüştüren politik-ekonomik düzendir. Bugün Portekiz'den Arnavutluk'a, İspanya...

UNESCO Dünya Miras Listesi, uzun yıllardır insanlığın ortak kültürel ve doğal mirasını korumanın en önemli araçlarından biri olarak görülüyor. Bir yerin bu listeye girmesi, uluslararası tanınırlık kazanması, koruma fonlarına erişebilmesi ve çoğu zaman turizm gelirlerinin artması anlamına geliyor. Ancak son yıllarda ilginç bir tartışma giderek daha görünür hâle geliyor: Bazı yerel topluluklar, UNESCO Dünya Miras Listesi'nden çıkarılmayı talep ediyor. BBC Travel'da Bailey Berg'in yayımladığı makale, bu dikkat çekici dönüşümü iki örnek üzerinden ele alıyor. Slovakya'daki küçük Vlkolínec köyü, UNESCO statüsü sayesinde her yıl on binlerce ziyaretçi çekmeye başladı. Buna karşın köyde yaşayan bazı insanlar, artan turizm baskısının yaşamlarını zorlaştırdığını düşünüyor. Benzer şekilde Tanzanya'daki Ngorongoro Koruma Alanı'nda yaşayan Maasai toplulukları da, uluslararası koruma politikalarının geleneksel yaşam alanlarını daralttığını savunuyor. Aslında bu örnekler ya...

Son yıllarda turizm tartışmaları giderek daha eleştirel bir tona kavuşuyor. Artık turizm yalnızca ekonomik büyüme, döviz girdisi ya da kültürel etkileşim üzerinden değerlendirilmiyor; aynı zamanda kentlerin dönüşümü, ekolojik yıkım, emek sömürüsü, barınma krizi ve toplumsal eşitsizlikler bağlamında da ele alınıyor. Özellikle büyük şehirlerde ve kıyı bölgelerinde yaşayan insanlar için turizm, çoğu zaman “refah”tan çok gündelik hayatı zorlaştıran bir baskı mekanizmasına dönüşebiliyor. Ancak burada temel bir soru ortaya çıkıyor: Bugün turizme yöneltilen eleştiriler gerçekten yalnızca turizme mi yöneliktir, yoksa aslında hakim ekonomi politik sisteme yönelik daha geniş bir eleştirinin parçası mıdır? Bu soruya olumlu yanıt vermek gerekir. Çünkü günümüz turizmi, kapitalist birikim rejimlerinden bağımsız düşünülemez. Turizm; mekanların metalaştırılması, kültürün tüketime açılması, doğanın ekonomik değere indirgenmesi ve emeğin güvencesizleştirilmesi süreçlerinin önemli araçlarından biri hâ...

Son yazımızda İspanya'yı konuşmuştuk, o zaman tartışmayı sürdürelim; bir süredir Türkiye’de turizm tartışmaları neredeyse tamamen sayıların diliyle yapılıyor. Kaç turist geldi? Ne kadar gelir elde edildi? Kişi başı harcama arttı mı? İspanya’yı geçtik mi? Özellikle sektör temsilcilerinin açıklamalarında İspanya adeta sürekli karşılaştırılan bir eşik haline gelmiş durumda. Daha fazla turist, daha yüksek gelir, daha uzun sezon… Türkiye’nin turizm başarısı çoğu zaman İspanya ile kurulan bu rekabet dili üzerinden anlatılıyor. Oysa bugün asıl mesele İspanya’yı geçmek değil; İspanya’nın neden artık turizmi tartışmaya başladığını anlayabilmek. Çünkü İspanya’da son yıllarda ortaya çıkan tablo bize yalnız turizmin geleceğini değil, aynı zamanda kentlerin, kamusal alanların ve gündelik hayatın nasıl dönüştüğünü de gösteriyor. Barcelona’da turistlere su tabancasıyla müdahale eden protestocular, Mallorca’da on binlerce kişinin katıldığı gösteriler, Tenerife’de açlık grevleri, Airbnb karşıtı kam...

Günümüzde coğrafi işaretler üzerine yürüyen tartışma, aslında yalnızca bir etiketleme ya da kalite güvencesi meselesi değildir; daha derinde, mülkiyet, müşterekler ve yerelin kaderi üzerine bir mücadeleyi barındırır. “Çitleme” (enclosure) kavramı, tarihsel olarak ortak kullanımda olan kaynakların özel mülkiyete dönüştürülmesini ifade eder. Bugün ise bu kavram, bilgi, kültür ve hatta tat gibi maddi olmayan değerlerin nasıl sahiplenildiğini tartışmak için yeniden gündemdedir. Bu çerçevede sorulması gereken soru şudur: Coğrafi işaretler, müştereklerin çitlenmesinin yeni bir aracı mı, yoksa buna karşı geliştirilen demokratik bir savunma hattı mı? Benim durduğum yer nettir: Coğrafi işaretler, doğru kurulduğunda ve yerel toplulukların denetiminde olduğunda, müştereklerin korunmasının ve demokratikleşmesinin güçlü araçlarından biridir. Öncelikle, coğrafi işaretlerin doğasına bakalım. Bir ürünün belirli bir coğrafyayla, iklimle, bilgi birikimiyle ve kültürel pratiklerle bağını tanımlarlar. B...

Cer Modern'de 'Monet ve Cezanne" Zamansız baş yapıtlar, yeni bir bakış temalı dijital sergi mekan hakkındaki düşüncelerimize yeni bir kapı açtı diyebilirim. Sergi nedeniyle Monet ile ilgili yeni öğrendiklerimizle mekan hakkındaki düşünceleri nedeniyle tanıdığımız Lefebvre arasında bir iletişim kurma çabasıyla şunlar söylenebilir: Claude Monet ile Henri Lefebvre hiçbir zaman karşılaşmadı. Birincisini 19. yüzyılın, ikincisini de 20. yüzyılın insanı olarak nitelemek yanlış olmaz sanırım. Bu iki Fransız aynı dönemin insanları değillerdi; aynı kavramlarla düşünmediler ama buna rağmen mekan üzerine düşündükleri, sanki birbirini tamamlayan iki farklı ses gibi yankılanır. Biri görerek düşünür, diğeri düşünerek görür. Ve ikisi de aynı sorunun etrafında dolaşır: Mekân nedir? Monet’nin resimleri, ilk bakışta doğayı betimler gibi görünür. Bir bahçe, bir köprü, bir katedral… Ancak dikkatle bakıldığında, onun yaptığı şeyin temsil etmekten çok çözmek olduğu fark edilir. Mekân, Monet’ni...

YÜciTA (Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı) tarafından planlanan, ATSO’nun katkılarıyla gerçekleştirilen ve Akdeniz Üniversitesi Coğrafi İşaretler Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin de destek verdiği 2. Uluslararası Antalya Coğrafi İşaretler Zirvesi (16-17 Nisan, 2026) Antalya’nın yerel değerleriyle yeniden temas kurma çabasının önemli bir ifadesi olmuştur. Kolaylaştırıcısı olduğum ‘Turizm ve Gastronomi Birlikteliği ve Başarı Hikayeleri’ başlıklı bölümde haklı başarı örneklerini dinlerken her bir konuşmacı tarafından değinilen veya hissettirilen sorunlar üzerine ben de şu soruyu sordum: Hangi turizm? Hangi gastronomi? Bu soru, yüzeyde bir tercih meselesi gibi görünse de, gerçekte eleştirel bir perspektifle turizmin ve gastronominin ekonomi politiğini yani sistemi sorgulamak amaçlı sorulmuştur. Çünkü turizm ve gastronomi, yalnızca sektörlerle ilgili değil; değer üretiminin, bölüşümün ve mekânsal örgütlenmenin de etkin ve edilgen parçasıdır. Antalya bugün, yakla...

Son haftalarda Türkiye’de İspanya’ya yönelik artan bir toplumsal sempati dikkat çekiyor. Bu ilgiyi yalnızca güncel gelişmelerle açıklamak kolaycılık olur kanısındayım, daha derinde, bir ülkenin geçirdiği dönüşüme duyulan merak ve belki de örtük bir karşılaştırma ihtiyacı yatıyor. Bu nedenle, her ne kadar bir turizm yazısı kaleme almış olsak da, İspanya’yı turizm üzerinden değil, turizmi mümkün kılan toplumsal ve mekânsal dönüşüm üzerinden okumak daha anlamlı görünmektedir. 1930’lu yıllar İspanya için sert bir kırılma dönemiydi. İspanya İç Savaşı ile derinleşen kriz, ülkeyi Franco’nun yaklaşık kırk yıl sürecek otoriter yönetimine taşıdı. Bu dönem yalnızca siyasal baskılarla değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel alanın daraltılmasıyla kurumsallaştı. Ancak bu tür rejimler, her zaman kendi karşı dinamiklerini de üretiyor... 1960’lı ve 70’li yıllar, dünya genelinde olduğu gibi İspanya’da da ekonomi politik dönüşümlerin ve toplumsal hareketlerin yükseldiği bir dönemdi. Kentlerde ortay...

Topraktan Kültüre, Yöreden Coğrafi İşaretlere Bir Yol Arayışı… Son yıllarda sıkça kullandığımız bir ifade: “Türk gastronomisi dünya markası olmalı". Peki bu tam olarak ne anlama geliyor? Daha fazla “fine dining” restoran mı? Daha yaratıcı tabaklar mı? Yoksa Michelin yıldızlarıyla ölçülen bir başarı mı? Bu soruların hepsi önemli olabilir, ama belki de asıl soruyu henüz sormadık: Türk gastronomisinin gerçek inovasyonu ne olabilir? Burada tartışmaya açmak istediğim konu: Türk gastronomisinin inovasyonu, yeni tekniklerde ya da sunumlarda değil; toprakla kurduğu ilişkiyi yeniden kurmasında, kültürel sürekliliği korumasında ve yöre temelli bir üretim anlayışını coğrafi işaretlerle güçlendirmesinde yatıyor olmasıdır. Gastronomi Nerede Başlar? Gastronomi çoğu zaman mutfakta başlıyor gibi düşünülür. Oysa gerçek başlangıç noktası mutfak değil, topraktır. Bir domatesin tadı, bir peynirin aroması ya da bir zeytinyağının karakteri; yalnızca tarifle değil, yetiştiği yerle belirlenir. Anadolu...

Mekânı doğru algılamak, onun durağan bir zemin değil; yaşayan, değişen ve sürekli akış hâlinde olan bir süreç olduğunu kabul etmekle başlar. Bize bunu hatırlatan düşünürlerden Henri Lefebvre, mekânın yalnızca fiziksel bir varlık olmadığını, toplumsal ilişkiler tarafından üretildiğini söyler. Bu fikir ilk bakışta soyut görünebilir; fakat gündelik hayatımıza biraz dikkatle baktığımızda aslında son derece somut bir gerçeğe işaret ettiğini fark ederiz. Çünkü yaşadığımız sokaklar, kullandığımız meydanlar, uzaklaştığımız ya da yakınlaştığımız yerler—hepsi toplumsal hayatın izlerini taşır. Mekân, hayatın sahnesi değil, bizzat kendisidir; durağan değil, akışkandır. Turizm tam da burada devreye girer. Çoğu zaman turizmi rakamlarla düşünürüz: gelirler, yatırımlar, büyüme oranları, ziyaretçi sayıları… Oysa turizm sayıları değil, önce mekânı değiştirir. Bir kıyının kullanım biçimini, bir mahallenin ritmini, bir kentin hafızasını dönüştürür. Ekonomik sonuçlar daha sonra gelir. Bu yüzden turizmi ya...

Overtourism tartışmaları derinleştikçe, birçok destinasyonun benzer reflekslerle hareket ettiğini görüyoruz; turist vergileri, giriş ücretleri, rezervasyon zorunlulukları, saatlik kotalar… Son olarak Roma’da Trevi Çeşmesi için gündeme gelen “turistlerden ücret alınması” fikri, bu yaklaşımın sembolik bir örneği. İlk bakışta bu tür uygulamalar, artan turist baskısına karşı cesur ve gerekli önlemler gibi sunuluyor. Oysa biraz yakından bakıldığında, bunların sorunu çözmekten çok, onu yeniden paketleyen yönetimsel araçlar olduğu görülüyor. Benzer bir gelişme yakın zamanda yine İtalya'da yaşandı; Venedik'i nisan-temmuz arasında ziyaret etmek isteyen turistlerden 5 Euro alınıyor. Bir uygulama da Japonya'dan; aşırı turist kalabalığının yarattığı rahatsızlıklar nedeniyle Fuji Dağının ikonik görüntüsüne ev sahipliği yapan Fujiyoshida Kasabasında her yıl yapılan kiraz çiçeği festivali iptal edildi. Bu örnekler gün geçtikçe çoğalacaktır. Asıl mesele şu ayrımı netleştirmek: Turizmi y...